De Rol van Consent en Deep Democracy

Besluitvorming is een essentieel proces binnen de onderwijssector. Het bepaalt niet alleen de koers van onderwijsinstellingen maar beïnvloedt ook de ervaring en resultaten van studenten, leraren, en andere belanghebbenden. Traditioneel wordt besluitvorming vaak top-down benaderd, maar er is een groeiende interesse in meer inclusieve en participatieve methoden zoals consent en deep democracy. Deze benaderingen bieden nieuwe perspectieven op hoe beslissingen kunnen worden genomen op een manier die recht doet aan de diversiteit en complexiteit van het onderwijslandschap.

Traditionele Besluitvorming in Onderwijs

In veel onderwijsinstellingen is de besluitvorming traditioneel hiërarchisch van aard. Schoolleiders, besturen, en administratieve teams nemen vaak de belangrijkste beslissingen, waarbij de input van leraren, studenten en ouders soms beperkt blijft tot consultaties of adviserende rollen. Hoewel deze aanpak efficiënt kan zijn in termen van snelheid en duidelijkheid, kan het ook leiden tot een gebrek aan betrokkenheid en motivatie bij degenen die de gevolgen van deze beslissingen ervaren.

Consent als Alternatief Besluitvormingsmodel

Consent is een besluitvormingsproces dat afkomstig is uit sociocratie en dat streeft naar overeenstemming binnen een groep door middel van wederzijds aanvaardbare oplossingen.[1] In plaats van te streven naar unanimiteit (waarbij iedereen volledig akkoord moet gaan) of meerderheidsstemming (waarbij een simpele meerderheid de beslissing bepaalt), richt consent zich op het vinden van een oplossing waar niemand een overweldigend bezwaar tegen heeft.

Voordelen van Consent:

1. Inclusiviteit: Alle betrokkenen krijgen een stem in het proces, wat leidt tot grotere betrokkenheid en eigenaarschap.
2. Efficiëntie: Door te focussen op het wegnemen van bezwaren in plaats van het bereiken van volledige overeenstemming, kunnen beslissingen sneller worden genomen.
3. Flexibiliteit: Consent moedigt aanpassingen en iteratieve verbetering aan, wat betekent dat beslissingen kunnen worden herzien en aangepast als nieuwe informatie beschikbaar komt.

Toepassing in Onderwijs:

In een schoolcontext kan consent worden gebruikt voor beslissingen variërend van curriculumontwikkeling tot het oplossen van conflicten tussen studenten en personeel. Door iedereen een stem te geven, kunnen scholen een meer harmonieuze en productieve leeromgeving creëren. Dit besluitvormingsmodel werd tevens gebruikt door Kees Boeke (1884-1966), de oprichter van de Werkplaats Kindergemeenschap (1926).[2]

Deep Democracy: De Stem van de Minderheid

Deep Democracy, ontwikkeld door Arnold Mindell, is een besluitvormingsproces dat verder gaat dan traditionele democratische principes door niet alleen de meerderheidsstem te respecteren maar ook actief de wijsheid van minderheidsstandpunten te integreren. Dit proces erkent dat elk perspectief waardevol is en dat conflicten en verschillen cruciaal zijn voor diepere inzichten en duurzame beslissingen.

Kernprincipes van Deep Democracy:

1. Inclusie van Alle Standpunten: Deep Democracy stimuleert het beluisteren van alle stemmen, inclusief die van de minderheid, om een vollediger beeld van de situatie te krijgen.
2. Dialogische Interactie: Het proces moedigt open en eerlijke communicatie aan waarbij alle deelnemers hun gedachten en gevoelens kunnen uiten.
3. Emotionele Verwerking: Naast rationele argumenten wordt ook aandacht besteed aan de emotionele aspecten van besluitvorming, wat leidt tot een dieper begrip en verbinding tussen deelnemers.[3]

Figuur 1: Deepdemocracy.nl

Toepassing in Onderwijs:

Deep Democracy kan bijzonder nuttig zijn in complexe situaties zoals veranderingstrajecten, conflictresolutie, en strategische planning. Door ruimte te bieden aan alle stemmen, kunnen scholen diepere en meer geïntegreerde oplossingen vinden voor de uitdagingen waarmee zij worden geconfronteerd.

De Impact van Inclusieve Besluitvorming

Het integreren van consent en deep democracy in de besluitvorming binnen de onderwijssector kan leiden tot aanzienlijke verbeteringen. Het bevordert een cultuur van samenwerking en respect, verhoogt de betrokkenheid van alle belanghebbenden, en kan de kwaliteit en duurzaamheid van beslissingen vergroten. Bovendien bereidt het studenten voor op een participatieve democratie door hen te leren hoe zij constructief kunnen deelnemen aan besluitvormingsprocessen.

Conclusie

Besluitvorming in de onderwijssector is een complex maar cruciaal proces. Door gebruik te maken van inclusieve methoden zoals consent en deep democracy, kunnen onderwijsinstellingen betere en meer duurzame beslissingen nemen. Deze benaderingen bieden niet alleen praktische voordelen maar dragen ook bij aan een meer rechtvaardige en betrokken leeromgeving. Als we de toekomst van het onderwijs willen vormgeven, is het essentieel dat we nieuwe wegen verkennen en omarmen die recht doen aan de diversiteit en dynamiek van onze gemeenschappen.

---

[1] Het woord ‘sociocratie’ werd voor het eerst gebruikt door Auguste Comte (1798–1857), een Franse filosoof en socioloog, in zijn werk Système de politique positive (1851-1854). Hij ontwikkelde de theorie, dat als een maatschappij of organisatie op een wetenschappelijk sociologische manier zou worden ingericht, de heersende klasse niet alleen, of vooral, de eigen belangen zou meewegen, maar tegemoet zou komen aan de behoeftes van alle deelnemers of burgers. Zie: August Comte (1875). The positive philosophy of Auguste Comte, freely translated and condensed by Harriet Martineau. Kegan Paul, Trench, Trübner & Co.

[2] Het is mogelijk dat hij tijdens een congres in Amsterdam (1904) in contact is gekomen met de Franse bronnen over de sociocratie.

[3] Jitske Kramer. Deep Democracy. De wijsheid van de minderheid. Boom Uitgeverij.